Tijdens mijn reis naar Beijing namens het CCC (zie vorige blog) bezochten we, naast verschillende (kunst)historische musea, het Nationaal Ballet. De dansers verzorgden een aantal demonstraties  in het schoolgebouw en we bezochten aldaar ook de speciaal ingerichte expositieruimte, waar een impressie werd gegeven van de ontwikkeling van het Chinese ballet. Geheel onverwacht trof ik daar een aantal bekende fotografische afbeeldingen aan die voorkomen op platenhoezen die ik thuis in de kast heb staan. Opeens begreep ik het: mijn collectie revolutionaire langspeelplaten vertegenwoordigt een van de meest populaire culturele manifestaties van China. 

Ballet demonstratie in Beijing
Ballet in China

En als ik mijn Chinese gesprekspartners mag geloven, kent iedereen de typisch Chinese balletopvoeringen die ik in de volgende paragraaf verder zal introduceren. Want Iedereen in China heeft dit wel een keer op televisie gezien. Maar wat is Chinees ballet eigenlijk? In eerste instantie is deze kunstvorm vergelijkbaar met klassiek ballet. Het Chinese balletgezelschap is ook pas in 1959 opgericht en werd in het begin vooral geleid door Russische leraren, aangezien er in China dus geen ervaring was op dit gebied. Naast de uitvoeringen van het klassieke westerse ballet, zoals de Notenkraker of het Zwanenmeer, heeft China tijdens de Culturele Revolutie (1966 – 1976) een eigen genre ontwikkeld: het revolutionair ballet. 

Platenhoes van Chinees ballet
Revolutie op de bühne

De meest belangrijke en bekende voorstellingen op het gebied van Chinees ballet zijn Het Rode Detachement van vrouwen (红色娘子军)en Het witharige meisje (白毛女) die beide voor het eerst in de periode van de Culturele Revolutie opgevoerd worden. De verhalen die uitgebeeld worden, zijn afkomstig uit film en opera en gebaseerd op de heldenverhalen van Chinese vrouwen uit de jaren ’30 van de twintigste eeuw. In de balletuitvoering zijn de invloeden vanuit volksdans en martial arts, die ook in Chinese film en opera voorkomen, opgenomen. Hiermee krijgt het Chinese ballet een eigen identiteit en tracht het land creatiever te zijn dan de rest van de wereld. 

Filmstill 'White Haired Girl'- verbranding van borden
Chinees ballet in de 21ste eeuw

Inmiddels zijn er al meer dan 4000 optredens van het ‘revolutionaire’ ballet door het nationale gezelschap opgevoerd en hoort de choreografie bij de standaard opleiding tot danser. In zekere zin zijn de twee stukken inmiddels onderdeel van de Chinese geschiedenis geworden, maar in westerse kapitalistische ogen is een dansvoorstelling die gebaseerd is op communistische waarden een tikkeltje vreemd. Daarnaast zijn de Chinese verhalen in het ballet niet altijd even zachtzinnig, want in Het Rode Detachement van vrouwen – spoiler alertsterft een van de hoofdrolspelers een gruwelijke dood op de brandstapel. Nee, waarschijnlijk zullen we in Nederland niet zo snel ballerina’s met Nambu-pistolen of kromzwaarden zien in een dansvoorstelling. Hier blijven we liever kijken naar een stervende zwaan.

 

Zin in een Chinese uitvoering? Hieronder staan twee links waar je films van de hierboven genoemde verhalen kunt vinden. Wel in het Chinees en zonder ondertiteling, maar de emotie komt vast goed over:

Film jaren ‘50: https://archive.org/details/the_white_haired_girl

Film 1970: https://archive.org/details/The_Red_Detachment_of_Women